Ambtenaar is de klos
Eindelijk, na vele weken van stilte en amper lekken is het nieuwe regeerakkoord van Balkenende IV openbaar. Heel Den Haag en daarbuiten zat erop te wachten, ook in allerlei ministeries en gemeentes. Wat zou het te bieden hebben op "je" eigen beleidsterrein, en "hoeveel wordt er bezuinigd" op "ons", de ambtenaar. En dan is het er eindelijk, en.... Moeilijk te zeggen wat dit betekent voor "ons". Mooie woorden over de rol van de overheid: "Een dienende overheid is een overheid die burgers centraal stelt. Minder regels en bureaucratische lasten en een heldere handhaving zijn daarbij nodig, evenals een hoge kwaliteit van publieke voorzieningen." Om een dienende overheid te worden staan een aantal ideetjes uitgewerkt, maar niet bijzonder veel.Veel opvallender is dat enorm wordt bezuinigd op de rijksdienst. In 2011 moet 750 mln. minder worden uitgegeven. Belangrijkste onderdelen zijn efifciency (350 mln.), beleidkernen departement (150 mln.), en uitvoering van beleid (130 mln.). De 750 mln. komt uit een plan van de Secretaris-Generalen van alle departementen die natuurlijk liever zelf de regie hebben dan opgedragen door een kabinet. Dus dat is wel slim. De eerste jaren vallen de bezuinigingen mee met slechts 81 mln. in 2008. Tevens worden behoorlijk veel flankerende maatregelen genomen, zoals tegemoetkoming bij vrijwillige uittredeing denk ik zo. Het wordt verkocht dat we eens lekker gaan bezuinigen op de beleidsambtenaren en regelmakers, want die maken het leven van de burger zuur. Een goede kans om de overheid eens lekker te prikkelen en de taakopvatting te herschikken: wat wel doen, wat niet, wat minder, wat meer, wat beter. Maar is wel het geval, want over de invulling wordt geen woord gezegd in het akkoord. De politiek maakt namelijk geen keuzes over de inzet van mensen en middelen.
Er worden getallen genoemd van 20.000 minder functies. Eind 2005 waren er 119.000 ambtenaren, waarvan 11.315 beleidsambtenaren, 87.549 uitvoeringsambtenaren, 13.672 ondersteuning en 6.519 inspecties. Dat is dus een relativerend plaatje, want "slechts" 11.315 van de 119.00 houden zich bezig met die verduvelde regels en nieuw beleid. De meeste zitten gewoon in de uitvoering: bewaken van gevangenissen, beheer van de wegen en de belastingdienst of leveren ondersteuning. De 20.000 minder gaat dus ook zeker ten koste van de uitvoering en de ondersteuning.
Maar is de 20.000 uberhaupt realistisch. Nee, hoor!! Een gemiddelde ambtenaar kost 50.000 euro. Dan leidt deze vermindering van ambtenaren tot een miljard aan bezuinigingen. Het is maximaal 750 mln. in 2011, dus in ieder geval geen 20.000 banen eruit. Een deel gaat ook zitten in efficiency (350 mln.). Dat kan banen kosten, maar gaat vaker door minder andere uitgaven te doen. Stel de helft is personeel: 3.500 banen. Er wordt 150 mln. bezuinigd op "beleidkernen". Hoe zal dat gaan, want daar werken maar 11.315 mensen in beleid en 13.672 in de ondersteuning hiervan. De ondersteuning wordt ook apart genoemd, dus dit zal waarschijnlijk gericht beleidsambtenaren schrappen zijn. Als dit alleen in banen wordt uitgerekend is dit 3000 banen, maar waarschijnlijk minder want de kostprijs van een beleidsambtenaar ligt weer hoger dan gemiddeld. Verder 130 mln. bezuinigen op uitvoering. Maar wie dan? Bewakers, belastingsdienst ofzo die zorgen voor de dienstverlening. Vast niet, hier zal op andere zaken wordt bezuinigd, zoals meer mensen op een cel.
Dus geen 20.000 ontslagen, maar eerder verdwijnen tussen de 5.000 en 7.500 banen in 2011, dus zo'n 1250 banen per jaar. Van deze banen zijn hoogstens 3000 van die verduvelde regelmakers en beleidsmensen. De kans bestaat ook een aanzienlijk deel zit in de uitvoering. Het is nog steeds 25% van alle regelmakers, maar de grootste klappen vallen ergens anders. Met een natuurlijk verloop van 5% per jaar vanwege pensionering heb je dit al gerealiseerd. Daarmee wordt het geen poging om de overheid effectiever te laten functioneren, maar een ordinaire bezuinigingsronde die geld moet opleveren. Prima, maar zeg dat dan ook. Of kom zelf als politiek met zaken die niet langer hoeven te worden uitgevoerd. Zo'n externe prikkel kan de rijksoverheid namelijk prima gebruiken. Maar nu zal het een kaasschaaf worden die eerst inzet op ondersteunende diensten en minder paperclips, dienstreizen, gebouwen etc. Ook nuttig, maar geen herschikking van taken van de rijksoverheid en hiermee een gemiste kans.
Bos zegt vanavond in NOVA ook nog dat deze bezuiniging zal worden gerealiseerd en dat de middelen worden ingezet voor meer leraren, politieagenten, en verpleegsters. Dat klinkt aardig: minder beleid en regels en meer uitvoering. Maar dat staat helemaal niet in dit akkoord. Verder dan "aandacht voor het lerarentekort" (p.18), "politiesterkte in landelijk gebied wordt versterkt" (p.34) en "extra middelen beschikbaar voor de verpleeghuiszorg" komt men niet in de tekst. De uitspraak van Bos is dus ook niet waar. De extra uitgaven (p.52) worden helemaal niet bestempeld voor extra personeel. Het is niet voor niets dat de HBO Raad stevige kritiek heeft op de akkoord omdat onvoldoende aandacht wordt besteed aan het lerarentekort.
De hele heisa over de rijksdienst is dus gewoon een normale bezuinigingsronde om het begrotingstekort op te heffen, zoals bij elke kabinetsperiode. Niet meer, niet minder. Jammer, maar we gaan als ambtenaar rustig slapen.
* Update: zie ook de mening van het CPB
Geef jouw mening!: