Cultuur en Ontwikkeling
Terwijl het debat over Ontwikkelingssamenwerking in Nederland blijft gaan over de subsidiëring van het Nederlandse maatschappelijk middenveld worden internationaal veel interessantere discussies gevoerd. Discussies over het hart van ontwikkeling: hoe komt deze nou eigenlijk tot stand en welke rol kan ontwikkelingssamenwerking spelen. Een belangrijke rol in dit debat is weggelegd voor Cultuur. Het begrijpen van culturen en de ontwikkeling hierin is van essentieel belang voor de bestrijding van armoede.Twee opponenten staan centraal: Ronald Inglehart die een indrukwekkend boek schreef: “The Human Development Sequence: modernization, cultural change and democracy” en van de hand van Patrick Chabal kwam uit “Culture Troubles: politics and the interpretation of meaning”. Beide hebben tegengestelde meningen over cultuur en de ontwikkeling ervan. Inglehart meent dat modernisering wordt gevolgd door een culturele verandering uitmondend in democratie. Industrialisatie en postindustrialisatie voeden dit proces. Hij onderscheidt twee culturele assen van waarden in dit proces: 1) traditioneel vs seculiere-rationele waarden en 2) overleving vs zelfexpressie waarden. Landen met een hoog inkomen zitten in het kwadrant van seculiere en zelfexpressie waarden. Er is slechts één ontwikkelingsvolgorde ondanks dat de uitkomst wel verschillende uiterlijkheden kan hebben. De democratie in Japan verschilt van die in Nederland, maar de onderliggende waarden komen sterk overeen. Modernisering en economische ontwikkeling dragen in deze visie bij aan culturele veranderingen die democratie in toenemende mate waarschijnlijk maken. Voor ontwikkelingssamenwerking is dit overzichtelijk: draag bij aan economische ontwikkeling en democratisering en samenleving komen tot bloei. Het probleem met deze visie is dat dagelijks wordt bewezen dat dit proces maar heel langzaam gaat en veel stappen achteruit kent. Enkele “succesverhalen” in de bestrijding van armoede, China en Vietnam, volgen dit patroon amper. De waarde voor beleid is lastig in te schatten.
De visie van Chabal is veel ingewikkelder. Hij zegt eigenlijk dat er geen patroon zit in culturele ontwikkeling. Modernisering in Afrika heeft niet geleid tot ontwikkeling voor iedereen, maar vooral voor een kleine klasse. Uit de overlappende tradities en moderniteit is in Afrika een politieke cultuur gegroeid met als kenmerk: het aanwenden van wanorde voor eigen doelen. Chabal concludeerde in een eerder boek Africa Works uit 1999 dat vijf reden hieraan ten grondslag liggen 1) Afrikanen zijn gevangen door hun eigen gemeenschap, 2) Voor wat, hoort wat geldt sterk, 3) politiek is sterk gericht op de achterban die worden bediend, 4) corruptie door de leiders wordt hiermee gerechtvaardigd, 5) het succes van politici hangt af van de tevredenheid van de achterban. Men is vooral geïnteresseerd in korte termijn en deelbelangen die hun netwerken in stand houden dan lange termijn ontwikkeling. Hij heeft het helemaal niet op met het gedemocratiseer in Afrika. Verkiezingen leiden tot niets, want leiders volgen niet het algemene belang, maar hun eigen belang en dat van de directe achterban. Verkiezingen hebben zo geen zin. Chabal vindt Inglehart’s ontwikkelingsproces dan ook onzin. Je moet juist uitgaan van de lokale situatie en kijken naar het waarom van bepaald gedrag en naar wat mensen drijft. Chabal roept vooral op tot bescheidenheid. Kijk naar de lokale context, stel de juiste vragen en kom vanuit die context met antwoorden. In deze visie moet ontwikkelingssamenwerking zeer nederig zijn en gebaseerd op de lokale omgeving. Geen blauwdrukken met verkiezingen of opgelegde verantwoordingsstructuren. Het is in deze visie lastig om een sterke staat te creëren met gecentraliseerde en geïnstitutionaliseerde bureaucratieën die voor het algemene belang opkomen. Dat werkt niet. Probleem van deze visie is dat het blijkbaar accepteert dat de cultuur van een bepaald land leidt tot de huidige situatie (heel veel armoede) en dat deze cultuur eigenlijk niet van buitenaf kan worden veranderd zodat deze armoede afneemt. Sociale transformatie kan niet worden gestimuleerd. Veel geduld is dan noodzakelijk. Wat moet je dan als bezorgde burger of ontwikkelingswerker. Die mensen gewoon laten sterven, dat is ook onverteerbaar. En ontwikkelingssamenwerking kan wel ophouden.
Het succes van ontwikkeling en hiermee ook ontwikkelingssamenwerking heeft sterk te maken met de cultuur van een land. De meningen over welke rol cultuur heeft staan diametraal tegenover elkaar met beide zeer verschillende beleidsimplicaties. Heel interessant, maar verre van bevredigend om de Millennium Doelen te halen in 2015.
Geef jouw mening!: